Τα αυτοκίνητα στην Ευρώπη γίνονται ολοένα μεγαλύτερα και οι συνέπειες αυτής της τάσης αναμένεται να είναι σημαντικές για τη στάθμευση, την οδική ασφάλεια, την κατανάλωση ενέργειας και το κόστος μετακίνησης έως το 2040.
Αυτό προκύπτει από νέα μελέτη της Ευρωπαϊκής Ομοσπονδίας Μεταφορών και Περιβάλλοντος κα της Clean Cities, η οποία καταγράφει σταθερή αύξηση στις διαστάσεις των νέων αυτοκινήτων που κυκλοφορούν στην ευρωπαϊκή αγορά.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, το μέσο μήκος των νέων αυτοκινήτων αυξάνεται κατά 1,2 εκατοστά κάθε χρόνο, ενώ το ύψος τους μεγαλώνει κατά 0,5 εκατοστά ετησίως. Αντίστοιχη αύξηση καταγράφεται τόσο στο πλάτος όσο και στο ύψος του καπό.
Οι ερευνητές ανέλυσαν δύο πιθανά σενάρια για την περίοδο 2026-2040. Το πρώτο βασίζεται στη συνέχιση της σημερινής τάσης αύξησης του μεγέθους των αυτοκινήτων, ενώ το δεύτερο προβλέπει σταδιακή επιστροφή σε μικρότερα αυτοκίνητα, στα επίπεδα του 2015.
Έως 14% λιγότερες θέσεις στάθμευσης
Η αύξηση του μεγέθους των αυτοκινήτων αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τον διαθέσιμο αστικό χώρο. Η μελέτη εκτιμά πως εάν συνεχιστεί η αύξηση των διαστάσεων των αυτοκινήτων, έως το 2040 οι ευρωπαϊκές πόλεις ενδέχεται να χάσουν από 8,5% έως 14% των θέσεων στάθμευσης στους δρόμους, καθώς τα μεγαλύτερα αυτοκίνητα καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο.
Αυτό σημαίνει ότι λιγότερα αυτοκίνητα θα μπορούν να σταθμεύουν στις υπάρχουσες θέσεις, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις οι δήμοι ίσως χρειαστεί να δεσμεύσουν επιπλέον δημόσιο χώρο για πάρκινγκ. Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να περιορίσει περαιτέρω τον χώρο για πεζούς, ποδηλατόδρομους, πράσινο και δημόσιες χρήσεις.
Το Λονδίνο εκτιμάται ότι θα χάσει από 72.000 έως 118.000 θέσεις στάθμευσης στους δρόμους του μέχρι το 2040, ενώ αντίστοιχες απώλειες αναμένονται στο Βερολίνο, όπου ο αριθμός των χαμένων θέσεων μπορεί να κυμανθεί μεταξύ 71.000 και 117.500.
Στη Ρώμη οι απώλειες υπολογίζονται από 58.000 έως 95.500 θέσεις, ενώ σημαντική μείωση της χωρητικότητας προβλέπεται και για τη Μαδρίτη (από 24.500 έως 40.500), τη Βαρσοβία (από 10.000 έως 17.500) και το Παρίσι (από 7.000 έως 12.000).
Περισσότεροι θάνατοι πεζών και παιδιών
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν τα στοιχεία για την οδική ασφάλεια. Σύμφωνα με τη μελέτη, εάν συνεχιστεί η σημερινή τάση, έως το 2040 θα καταγράφονται περίπου 400 επιπλέον θάνατοι ευάλωτων χρηστών του δρόμου κάθε χρόνο, δηλαδή πεζών, ποδηλατών, μοτοσικλετιστών, οδηγών μοτοποδηλάτων και χρηστών ηλεκτρικών πατινιών. Αυτό μεταφράζεται σε αύξηση 14% σε σχέση με το σενάριο περιορισμού του μεγέθους των οχημάτων.
Επιπλέον, η αύξηση των διαστάσεων των αυτοκινήτων θα οδηγήσει σε περισσότερες από 2.500 επιπλέον ευάλωτων χρηστών του δρόμου έως το 2040, σε σύγκριση με το σενάριο μικρότερων αυτοκινήτων.
Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για τα παιδιά. Οι θάνατοι παιδιών-πεζών εκτιμάται ότι θα είναι 40% υψηλότεροι έως το 2040 αν συνεχιστεί η σημερινή πορεία.
Συγκεκριμένα, η έρευνα προβλέπει ότι 39 παιδιά ηλικίας έως 14 ετών θα χάνουν τη ζωή τους κάθε χρόνο σε τροχαία, έναντι 28 παιδιών στο εναλλακτικό σενάριο μικρότερων αυτοκινήτων. Η συνολική διαφορά στους θανάτους παιδιών για την περίοδο έως το 2040 υπολογίζεται σε 79 επιπλέον θύματα.
Το ύψος του καπό αυξάνει τον κίνδυνο
Κρίσιμος παράγοντας θεωρείται το ύψος του καπό. Έρευνα του ινστιτούτο VIAS το 2023, έδειξε ότι αύξηση 10 εκατοστών στο ύψος του καπό συνδέεται με 27% μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου για ευάλωτους χρήστες του δρόμου σε περίπτωση σύγκρουσης.
Εφόσον η σημερινή τάση συνεχιστεί, το μέσο ύψος του καπό αναμένεται να φτάσει τα 86,2 εκατοστά έως το 2040, έναντι 80,6 εκατοστών στο σενάριο περιορισμού των διαστάσεων.
Για τα παιδιά, ο κίνδυνος εμφανίζεται ακόμη μεγαλύτερος. Αμερικανική έρευνα του 2024 συνδέει αύξηση 10 εκατοστών στο ύψος του καπό με 81% υψηλότερο κίνδυνο θανάτου για παιδιά-πεζούς.
Μεγαλύτερα αυτοκίνητα, ακριβότερη ηλεκτροκίνηση
Η αύξηση του μεγέθους των αυτοκινήτων δεν επηρεάζει μόνο την ασφάλεια αλλά και την κατανάλωση ενέργειας. Τα μεγαλύτερα αυτοκίνητα απαιτούν περισσότερη ισχύ, γεγονός που αυξάνει τις ανάγκες παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Σύμφωνα με την ανάλυση, έως το 2040 η Ευρώπη θα χρειάζεται επιπλέον 22,5 TWh ηλεκτρικής ενέργειας κάθε χρόνο, σε σύγκριση με το σενάριο μικρότερων αυτοκινήτων, ποσότητα που αντιστοιχεί στην παραγωγή περίπου 1.500 επιπλέον χερσαίων ανεμογεννητριών ισχύος 5 MW.
Η συνολική πρόσθετη ενεργειακή ζήτηση έως το 2040 εκτιμάται στις 116 TWh. Το κόστος αυτής της επιβάρυνσης αναμένεται να μετακυλιστεί στα νοικοκυριά, με τους λογαριασμούς φόρτισης να επιβαρύνονται κατά 36 δισ. ευρώ συνολικά την περίοδο 2026-2040. Μόνο το 2040, το επιπλέον κόστος εκτιμάται στα 7 δισ. ευρώ.
Αυξημένη εξάρτηση από πετρέλαιο
Παράλληλα, η μελέτη προβλέπει αυξημένη εξάρτηση της Ευρώπης από εισαγωγές πετρελαίου, καθώς τα συμβατικά αυτοκίνητα θα συνεχίσουν να κυριαρχούν στον στόλο για αρκετά χρόνια ακόμη.
Αν η σημερινή τάση διατηρηθεί, η Ευρώπη θα χρειαστεί επιπλέον 100 εκατομμύρια βαρέλια εισαγόμενου πετρελαίου έως το 2040. Σε περίπτωση περαιτέρω χαλάρωσης της νομοθεσίας για τις εκπομπές CO2, η ανάγκη αυτή ενδέχεται να αυξηθεί στα 140 εκατομμύρια βαρέλια. Με βάση τις μέσες διεθνείς τιμές πετρελαίου της περιόδου 2021-2025, το πρόσθετο οικονομικό βάρος θα μπορούσε να αγγίξει τα 10 δισ. ευρώ.
Προτεινόμενες αλλαγές
Εάν η τάση αυτή συνεχιστεί χωρίς περιορισμούς, το μέσο νέο αυτοκίνητο έως το 2040 εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 4,56 μέτρα μήκος και τα 1,90 μέτρα πλάτος, από 4,09 μέτρα μήκος και 1,69 μέτρα πλάτος το 2000.
Η Ευρωπαϊκή Ομοσπονδία Μεταφορών και Περιβάλλοντος ζητά τη λήψη μέτρων σε ευρωπαϊκό επίπεδο, προκειμένου να ανακοπεί η τάση. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο προτείνεται η θέσπιση ορίων στις διαστάσεις των αυτοκινήτων, με στόχο να περιοριστεί η τάση προς μεγάλα SUV, παρόμοια με αυτά των ΗΠΑ και η εισαγωγή τους στην ευρωπαϊκή αγορά.
Παράλληλα, προτείνεται τα εθνικά κράτη να αναμορφώσουν τα τέλη ταξινόμησης και κυκλοφορίας ώστε να αποθαρρύνεται η χρήση μεγάλων αυτοκινήτων, ενώ οι τοπικές αρχές να προχωρήσουν σε αναπροσαρμογή των χρεώσεων στάθμευσης με βάση το μέγεθος των αυτοκινήτων.
Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνονται η θέσπιση ανώτατου ορίου ύψους του καπό στα 85 εκατοστά και μέγιστου πλάτους αυτοκινήτου στα 1,92 μέτρα για τα νέα μοντέλα που θα κυκλοφορήσουν από το 2036 και μετά.
Παράλληλα προτείνεται η ενσωμάτωση των διαστάσεων των αυτοκινήτων στον υπολογισμό των τελών ταξινόμησης, ώστε να αποθαρρύνεται η αγορά υπερμεγεθών αυτοκινήτων, καθώς και η διαφοροποίηση των τελών στάθμευσης ανάλογα με το μέγεθος και το βάρος του αυτοκινήτου.
Οι συντάκτες της μελέτης ζητούν επίσης από τον οργανισμό Euro NCAP να ενσωματώσει νέες δοκιμές ορατότητας για μικρά παιδιά από τη θέση του οδηγού και ενσωμάτωση σχετικού προτύπου προστασίας παιδιών στη νομοθεσία, ενώ εισηγούνται τα ρυθμιστικά πλεονεκτήματα για τα ηλεκτρικά αυτοκίνητα να παρέχονται αποκλειστικά σε μικρότερα μοντέλα, με μήκος έως 4,2 μέτρα, στο πλαίσιο αναθεώρησης της νομοθεσίας για τις εκπομπές CO2.