Ήταν καλοκαίρι του 2019 όταν η κυβέρνηση είχε ανακοινώσει την σταδιακή κατάργηση των τεκμηρίων διαβίωσης σε βάθος τετραετίας, με το πρώτο βήμα να γίνεται το 2020, και στην θέση των τεκμηρίων να πάρει το σύστημα “εσόδων-εξόδων”.
Λίγους μήνες μετά ανακοινώθηκε πως τα τεκμήρια θα παραμείνουν το 2020 και το 2021, και πλέον η κυβέρνηση επιθυμεί να εντάξει το μέτρο στη φορολογική προεκλογική της ατζέντα.
Στόχος είναι εντός της επόμενης διετίας τα τεκμήρια διαβίωσης, που οδηγούν σε υπερφορολόγηση πάνω από 2 εκατ. φορολογουμένους κάθε χρόνο, να μην υφίστανται.
Εξετάζεται η αντικατάστασή τους από ένα νέο σύστημα εντοπισμού των πραγματικών εισοδημάτων των φορολογουμένων, κυρίως μέσα από την πλήρη εφαρμογή των έμμεσων τεχνικών ελέγχου και την περαιτέρω επέκταση των ηλεκτρονικών συναλλαγών.
Σύμφωνα με την εισήγηση που έχουν δεχθεί στελέχη του οικονομικού επιτελείου της κυβέρνησης, δεν αποκλείεται η κατάργηση των τεκμηρίων να πραγματοποιηθεί σε δύο φάσεις: να μειωθούν κατά 50% τη μία χρονιά και να καταργηθούν την επόμενη.
Τα τεκμήρια διαβίωσης, το ελάχιστο ετήσιο εισόδημα που απαιτείται να έχει κάποιος για να μπορεί να συντηρεί τα περιουσιακά του στοιχεία (αυτοκίνητα, σκάφη αναψυχής, κατοικίες – κύριες και δευτερεύουσες – κ.λπ.) καθώς και το ελάχιστο κόστος ετήσιας διαβίωσής του, αποτελούν μια μεγάλη αδικία για πολλούς φορολογουμένους, καθώς τα πραγματικά εισοδήματα που δηλώνουν είναι μικρότερα από την τεκμαρτή αξία των περιουσιακών τους στοιχείων, όπως την υπολογίζει η εφορία, με αποτέλεσμα να φορολογούνται υπέρμετρα.
Για παράδειγμα, εάν το συνολικό δηλωθέν εισόδημα του φορολογουμένου είναι 8.000 ευρώ και το άθροισμα των τεκμηρίων διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων είναι 15.000 ευρώ, τότε ο φόρος εισοδήματος θα υπολογιστεί στα 15.000 ευρώ, δηλαδή θα φορολογηθεί για επιπλέον εισόδημα ύψους 7.000 ευρώ.
Το 2021 έπεσαν στην παγίδα των τεκμηρίων 2.032.887 φορολογούμενοι, υπόχρεοι και σύζυγοι, στους οποίους καταλογίστηκε επιπλέον εισόδημα ύψους 6,35 δισ. ευρώ.
Οι σύζυγοι φορολογουμένων που επίσης υπέπεσαν στην παγίδα των τεκμηρίων ανήλθαν σε 369.217. Αρχικά δήλωσαν εισόδημα ύψους 395,82 εκατ. ευρώ, αλλά τους καταλογίστηκαν τεκμαρτές δαπάνες ύψους 1,14 δισ. ευρώ, με αποτέλεσμα να φορολογηθούν για συνολικό εισόδημα ύψους 1,54 δισ. ευρώ και φυσικά να πληρώσουν αισθητά αυξημένο φόρο.
Οι έμμεσες τεχνικές ελέγχου που χρησιμοποιούν οι ελεγκτικές Αρχές θα ενεργοποιούνται στις περιπτώσεις φορολογουμένων που εμφανίζουν αδικαιολόγητη αύξηση περιουσιακών στοιχείων, δαπάνες οι οποίες δεν δικαιολογούνται από τα δηλωθέντα εισοδήματα (ατομικά ή/και οικογενειακά), που είναι κοντά στο αφορολόγητο όριο.
Από «κόσκινο» θα περνούν οι δαπάνες που αφορούν πάγια έξοδα κατοικίας-γραφείου, ιδιωτικά σχολεία, δάνεια και αγορές με πιστωτικές κάρτες, στην ιδιωτική ασφάλιση, στους λογαριασμούς ΔΕΚΟ – κινητής τηλεφωνίας.
Αυτές θα διασταυρώνονται με τα εισοδήματα από μισθούς και επαγγελματική δραστηριότητα, επιδόματα-αποζημιώσεις, επιδοτήσεις, επιχορηγήσεις, καθώς και με την περιουσιακή κατάσταση, δηλαδή με ακίνητα (μεταβολές), αλλά και με τις καταθέσεις και τα μετρητά που έχουν οι φορολογούμενοι, με στόχο τον υπολογισμό και τη φορολόγηση των πραγματικών εισοδημάτων.
Τα τεκμήρια καθιερώθηκαν το 1978 και μετά τις τελευταίες αλλαγές το 2010, αφορούν:
- Κατοικίες. Το τεκμήριο υπολογίζεται με βάση τα τετραγωνικά μέτρα της ιδιοκατοικούμενης ή μισθωμένης ή της δωρεάν παραχωρούμενης κύριας κατοικίας.
- Αυτοκίνητα: Το τεκμήριο για τα αυτοκίνητα διαμορφώνεται ανάλογα με τα κυβικά εκατοστά και ξεκινάει από τα 4.000 ευρώ για αυτοκίνητα μέχρι 1.200 κ.εκ.
- Τα δίδακτρα που καταβάλλονται για ιδιωτικά σχολεία και εκπαιδευτήρια.
- Η δαπάνη για οικιακές βοηθούς, οδηγούς αυτοκινήτων, δασκάλους και λοιπό προσωπικό.