Με τα αυτόνομα αυτοκίνητα να έρχονται όλο και περισσότερο πιο κοντά στον κόσμο μας, ώστε σε λίγα χρόνια να γίνουν μέρος της καθημερινότητας μας, μια έρευνα από Αμερικάνους και Γάλλους επιστήμονες, ρώτησε τους συμμετέχοντες (451) αν θα έμπαιναν σε ένα αυτόνομο όχημα που έχει εκ των προτέρων προγραμματισθεί από τους κατασκευαστές του να θυσιάζει τις ζωές των επιβατών του, προκειμένου να σωθούν περισσότερες ζωές πεζών ή άλλων οδηγών. Οι περισσότεροι από τους από τους συμμετέχοντες, όπως εύκολα καταλαβαίνεις απάντησαν “Όχι”.
Η έρευνα που την είχες πρωτοδιαβάσει τον Οκτώβριο του 2015, με τίτλο “Το κοινωνικό δίλημμα των αυτόνομων οχημάτων” αποκάλυψε επίσης πως οι άνθρωποι εγκρίνουν τους αλγόριθμους που κάνουν τέτοιους υπολογισμούς κόστους-οφέλους, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο συνολικός αριθμός των θυμάτων σε ένα τροχαίο δυστύχημα, αρκεί να μην βρίσκονται οι ίδιοι μέσα στο όχημα! Σε ελεύθερη μετάφραση: Καλή η θυσία για το κοινό καλό, αρκεί να μην αφορά τον εαυτό μας…
Οι ερευνητές, με επικεφαλής τον Azim Shariff του Πανεπιστημίου του Όρεγκον, τον Jean-Francois Bonnefon του Πανεπιστημίου της Τουλούζης και τον Iyad Rahwan του Media Lab του Πανεπιστημίου ΜΙΤ, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο περιοδικό Science, εκτίμησαν ότι αυτό το δυσεπίλυτο ηθικό δίλημμα θα επιβραδύνει την ευρύτερη υιοθέτηση της σχετικής ωφελιμιστικής τεχνολογίας στα ρομποτικά αυτοκίνητα χωρίς οδηγό, δηλαδή μια τακτική που μεγιστοποιεί το όφελος. Ο Bonnefon δήλωσε:
Έχουμε να κάνουμε με ένα πρωτόγνωρο ηθικό δίλημμα. Μιλάμε για ένα δικό μας πράγμα, με το οποίο θα αλληλεπιδρούμε κάθε μέρα, γνωρίζοντας όμως ότι αυτό το πράγμα μπορεί να αποφασίσει να μας σκοτώσει σε ορισμένες περιστάσεις. Είμαι σίγουρος ότι δεν θα αγοράζατε μια καφετιέρα, που θα ήταν προγραμματισμένη να εκραγεί στο πρόσωπό σας κάποιες στιγμές.
Σύμφωνα με στατιστικά, το 90% περίπου των τροχαίων ατυχημάτων οφείλονται σε ανθρώπινο λάθος. Τα αυτόνομα οχήματα θα αποφεύγουν πολλά από αυτά τα τροχαία, όμως, σύμφωνα με τους επιστήμονες, ορισμένα θα είναι πάντα αναπόφευκτα, οπότε ο αλγόριθμος που οδηγεί το αυτοκίνητο, θα πρέπει να πάρει τις αποφάσεις του, “ζυγίζοντας” τις ζωές των επιβατών σε σχέση με εκείνες των πεζών ή των άλλων οδηγών. Ο Shariff είπε
Οι προγραμματιστές είναι υποχρεωμένοι να γράψουν αλγόριθμους, οι οποίοι προβλέπουν καταστάσεις όπου εμπλέκονται πολλοί άνθρωποι που μπορούν να σκοτωθούν ή να τραυματιστούν.
Όμως, σύμφωνα με τον αναπληρωτή καθηγητή Iyad Rahwan του Media Lab του Πανεπιστημίου ΜΙΤ:
Προς το παρόν, δεν φαίνεται να υπάρχει εύκολος τρόπος να δημιουργηθούν αλγόριθμοι που θα συμφιλιώνουν τις ηθικές αξίες με το προσωπικό συμφέρον.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της έρευνας, θεωρητικά μιλώντας, τρεις στους τέσσερις ανθρώπους (ποσοστό 76%) θεωρούν ότι είναι πιο ηθικό αν το αυτόνομο αυτοκίνητο θυσιάσει έναν επιβάτη του προκειμένου να σκοτώσει δέκα πεζούς. Αν είναι να σωθούν δύο πεζοί και να σκοτωθεί ένας επιβάτης, τότε το ποσοστό αποδοχής είναι λίγο πάνω από 50%.
Όταν όμως οι ίδιοι άνθρωποι ερωτήθηκαν αν, στην πράξη, θα ήθελαν η κυβέρνηση να θεσμοθετήσει με νόμο αυτή την ωφελιμιστική προσέγγιση ή αν οι ίδιοι θα αγόραζαν ένα αυτόνομο όχημα με τέτοια ωφελιμιστική ηθική, οι περισσότεροι εμφανίσθηκαν αντίθετοι (τρεις φορές λιγότερες πιθανότητες να αγοράσουν ένα αυτόνομο αυτοκίνητο), δίνοντας έμφαση στην προσωπική τους ασφάλεια και όχι των τρίτων.
Οι συμμετέχοντες εμφανίστηκαν απρόθυμοι, όχι μόνο να αγοράσουν, αλλά και να χρησιμοποιήσουν ένα αυτόνομο αυτοκίνητο που έχει προγραμματιστεί να αντιδρά με τέτοια ωφελιμιστικά κριτήρια. Για παράδειγμα, η βαθμολογία που έδιναν στην ηθική ενός αυτοκινήτου που σκοτώνει τον οδηγό του για να σώσει δέκα πεζούς μειωνόταν κατά το ένα τρίτο, όταν οι εθελοντές λάμβαναν υπόψη το ενδεχόμενο να χρησιμοποιήσουν ένα τέτοιο όχημα. Ο Rahwan δήλωσε:
Οι περισσότεροι άνθρωποι θέλουν να ζουν σε έναν κόσμο όπου τα αυτοκίνητα ελαχιστοποιούν τις απώλειες. Ταυτόχρονα, όμως, όλοι θέλουν να τους προστατεύσει με κάθε κόστος το δικό τους αυτοκίνητο.
Προς το παρόν δεν φαίνεται να υπάρχει εύκολος τρόπος να σχεδιαστούν αλγόριθμοι που συμφιλιώνουν τις ηθικές αξίες και το προσωπικό συμφέρον.
Οι ερευνητές επεσήμαναν ότι αν, υπό την επιρροή της κοινής γνώμης, επικρατήσει επίσημα αυτή η λογική, τότε οι κατασκευαστές θα φτιάξουν αυτόνομα οχήματα που πρωτίστως θα προστατεύουν τον οδηγό και τους συνεπιβάτες του. Προηγούμενες έρευνες έχουν επίσης δείξει ότι οι άνθρωποι υποστηρίζουν ωφελιμιστικές λογικές, όταν πρόκειται για απρόσωπες καταστάσεις, αλλά όχι όταν μια τέτοια λογική έχει επίπτωση στους ίδιους ή στους αγαπημένους τους.