Σε μια σημαντική απόφαση προχώρησε πρόσφατα η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ανταποκρινόμενη στο αίτημα 19 κρατών μελών για τον περιορισμό του οικονομικού κόστους των κλιματικών στόχων στους τομείς των οδικών μεταφορών και των κτιρίων. Η απόφαση αυτή αφορά το ETS2, το νέο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών της ΕΕ, το οποίο επρόκειτο να επιβάλει κόστος εκπομπών άνθρακα στα ορυκτά καύσιμα που χρησιμοποιούνται σε αυτούς τους τομείς.
Το ETS2 έχει σχεδιαστεί ως κεντρικός μηχανισμός για την επίτευξη των κλιματικών στόχων της ΕΕ έως το 2030 και το 2050, λειτουργώντας ως κίνητρο για την απεξάρτηση από τα ορυκτά καύσιμα και την ενίσχυση του εξηλεκτρισμού.
Ωστόσο, η Επιτροπή ενέκρινε την τροποποίηση της απόφασης για το Αποθεματικό Σταθερότητας της Αγοράς (MSR) για το ETS2. Η τροποποίηση αυτή, σύμφωνα με την πρόταση, εξασφαλίζει ότι δεν θα υπάρξει άμεση αύξηση στην τιμή των δικαιωμάτων για τα ορυκτά καύσιμα των κτιρίων και των μεταφορών για μία τριετία, παρέχοντας μια περίοδο χάριτος.
Επιπλέον, θεσπίζεται ένας συμπληρωματικός μηχανισμός ενίσχυσης που διπλασιάζει τον αριθμό των δικαιωμάτων που θα εισέρχονται στην αγορά αν η τιμή του άνθρακα υπερβεί τα 45 ευρώ ανά τόνο (σε τιμές 2020). Με αυτόν τον μηχανισμό, θα μπορούσαν να εγχυθούν έως και 80 εκατομμύρια δικαιώματα κάθε χρόνο έως το τέλος του 2029, ένα ποσό που υπερβαίνει την αρχικά προβλεπόμενη ετήσια μείωση εκπομπών των 60εκατομμυρίων τόνων CO2. Τέλος, η ισχύς των δικαιωμάτων ETS2 στο MSR παρατείνεται πέραν του 2030, διασφαλίζοντας ότι 600 εκατομμύρια δικαιώματα θα παραμείνουν διαθέσιμα για τη σταθεροποίηση της τιμής.
Αυτά τα μέτρα αποσκοπούν στο να διασφαλίσουν την σταδιακή και ομαλή έναρξη του ETS2, το οποίο αναβάλλεται για το 2028 (από το αρχικά προβλεπόμενο 2027), και στην επιτάχυνση των έγκαιρων επενδύσεων.
Η απόφαση ελήφθη υπό το πρίσμα της πολιτικής πίεσης που ασκεί το οικονομικό κόστος της μετάβασης στον εξηλεκτρισμό κτιρίων και οχημάτων, δίνοντας μια περίοδο τριών ετών κατά την οποία τα ορυκτά καύσιμα μπορούν να χρησιμοποιούνται χωρίς άμεσο οικονομικό άγχος. Αυτό πρακτικά αναβάλλει την άμεση ανάγκη για μαζική υιοθέτηση ηλεκτροκίνησης και χρήσης ηλεκτρισμού για θέρμανση.
Το ETS2 αφορά αποκλειστικά τα καύσιμα για οδικές μεταφορές και κτίρια, με τις εταιρείες προμήθειας να υποχρεούνται να αγοράζουν δικαιώματα εκπομπών. Το κόστος των ρύπων θα ενσωματωθεί σταδιακά στις τιμές των καυσίμων, χωρίς να επιβαρύνει άμεσα τους καταναλωτές.
Μπροστά βρίσκεται το κρίσιμο ερώτημα για το τι θα συμβεί μετά το 2030. Αν η αγορά φτάσει σε εκείνο το σημείο χωρίς να έχει προχωρήσει επαρκώς ο εξηλεκτρισμός, μια απότομη άνοδος της τιμής των δικαιωμάτων θα μπορούσε να επιβαρύνει πολύ περισσότερους καταναλωτές, σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα.
Αναγνωρίζοντας τις πιθανές κοινωνικές επιπτώσεις, ιδίως για τα ευάλωτα νοικοκυριά, η ΕΕ έχει ήδη θεσπίσει το Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα. Το Ταμείο αυτό θα χρηματοδοτήσει δράσεις όπως προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών και επιδοτήσεις για καθαρότερα οχήματα.
Η Επιτροπή προτείνει την πρόωρη έναρξη των δημοπρασιών του ETS2 το 2027, ώστε τα έσοδα να είναι διαθέσιμα για πρώιμες επενδύσεις. Επίσης, διερευνάται ένας νέος Μηχανισμός Προκαταβολικής Εφοδιασμού (έως 6 δισ. ευρώ το 2026-2027) από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων για τα κράτη μέλη.
Η πρόταση τροποποίησης πρέπει να συμφωνηθεί από τα κράτη μέλη της ΕΕ και το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο πριν τεθεί σε ισχύ. Ενώ η απόφαση παρέχει βραχυπρόθεσμη ανακούφιση από το κόστος, το μεγάλο ερώτημα παραμένει σχετικά με το τι θα συμβεί μετά το πέρας της τριετούς περιόδου, όταν ενδέχεται να υπάρξει αύξηση των τιμών των δικαιωμάτων σε μια αγορά που δεν έχει ακόμη εξηλεκτριστεί σε μεγάλο βαθμό.